Luật Phòng, chống tham nhũng số 36/2018/QH14 (Luật PCTN 2018) được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2018 quy định về phòng ngừa, phát hiện tham nhũng, xử lý tham nhũng và hành vi khác vi phạm pháp luật về phòng, chống tham nhũng.Theo đó, mở rộng đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập, đáp ứng tốt hơn yêu cầu về PCTN trong tình hình hiện nay, Điều 34 Luật PCTN năm 2018 đã quy định đối tượng có nghĩa vụ kê khai.
Luật PCTN năm 2005 quy định đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản là cán bộ từ Phó Trưởng phòng Ủy ban nhân dân cấp huyện và tương đương trở lên; một số cán bộ, công chức cấp xã, người làm công tác quản lý ngân sách, tài sản của Nhà nước hoặc trực tiếp tiếp xúc và giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân; người ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân. Các đối tượng này có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập hằng năm. Với quy định này, dẫn đến hằng năm mặc dù đối tượng kê khai khá lớn (khoảng trên 01 triệu người) nhưng không hiệu quả, việc kê khai mang tính hình thức. Hạn chế, vướng mắc lớn trong kiểm soát tài sản, thu nhập trong thời gian qua có một phần nguyên nhân từ quy định chưa thật sự hợp lý của Luật về việc mọi đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập đều áp dụng chung một biện pháp kê khai, theo dõi biến động, xác minh tài sản, thu nhập mà không phân biệt đối tượng để có mức độ kiểm soát khác nhau.
Nghị quyết Trung ương 3 khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác PCTN đưa ra một trong các giải pháp là thực hiện việc kê khai tài sản, thu nhập của tất cả cán bộ, công chức là đảng viên. Chính vì vậy, để đảm bảo phù hợp với chủ trương của Đảng về từng bước mở rộng đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập, đáp ứng tốt hơn yêu cầu về PCTN trong tình hình hiện nay, Điều 34 Luật PCTN năm 2018 đã quy định đối tượng có nghĩa vụ kê khai gồm:
- Cán bộ, công chức;
- Người giữ chức vụ từ Phó Trưởng phòng và tương đương trở lên công tác tại đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, người được cử làm đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp;
- Người ứng cử đại biểu Quốc hội, người ứng cử đại biểu cấp Hội đồng nhân dân.
Đồng thời, Luật cũng quy định người có nghĩa vụ kê khai lần đầu bao gồm cả sĩ quan Công an nhân dân; sĩ quan Quân đội nhân dân, quân nhân chuyên nghiệp.
Việc mở rộng đối tượng có nghĩa vụ kê khai đến tất cả cán bộ, công chức, viên chức nhằm mục đích tăng cường trách nhiệm giải trình của người phải kê khai, nhất là những người giữ vị trí, chức vụ dễ phát sinh tham nhũng. Do vậy, tuy Luật PCTN năm 2018 quy định mở rộng đối tượng có nghĩa vụ kê khai lần đầu nhưng có quy định về phương thức kê khai tài sản, thu nhập phù hợp với từng đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập theo hướng thu hẹp diện đối tượng phải kê khai hằng năm./.
