Chính phủ đã ban hành Nghị định số 100/2026/NĐ-CP ngày 31/3/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 65/2023/NĐ-CP. Nghị định quy định nhiều nội dung mới như xác lập quyền đối với sản phẩm có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), cơ chế thẩm định nhanh đơn đăng ký và tăng cường số hóa cơ sở dữ liệu, góp phần hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác tài sản trí tuệ tại Việt Nam.
Hoàn thiện hành lang pháp lý cho kỷ nguyên số và AI
Nghị định số 100/2026/NĐ-CP bổ sung quy định về xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với các đối tượng (sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí) được tạo ra có sự hỗ trợ của hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI). Theo đó, quyền sở hữu chỉ được xác lập khi có sự đóng góp đáng kể của con người trong quá trình sáng tạo và người này được công nhận là tác giả. Quy định nhằm làm rõ cơ sở pháp lý đối với các sản phẩm ứng dụng công nghệ mới.
Để thúc đẩy chuyển đổi số, Nghị định quy định việc xây dựng các hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia dùng chung, gồm: cơ sở dữ liệu về sở hữu công nghiệp phục vụ tra cứu, nghiên cứu và hoạt động sản xuất, kinh doanh; hệ thống thông tin quản lý chỉ dẫn địa lý; cơ sở dữ liệu về giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ nhằm tập hợp thông tin về các giao dịch trên phạm vi toàn quốc.
Cơ chế thẩm định nhanh và hỗ trợ khai thác thương mại
Nghị định bổ sung quy định về thẩm định nội dung nhanh đối với đơn đăng ký sáng chế và nhãn hiệu nhằm rút ngắn thời gian xử lý. Cơ chế này ưu tiên áp dụng đối với các sáng chế thuộc danh mục công nghệ chiến lược, công nghệ xanh hoặc phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng.
Bên cạnh đó, quy định về lập “Danh mục quyền sở hữu trí tuệ” được cụ thể hóa. Chủ sở hữu quyền được khuyến khích lập danh mục (bản giấy hoặc điện tử) để theo dõi tình trạng pháp lý, chi phí và giá trị ước tính của tài sản trí tuệ, làm cơ sở phục vụ hoạt động định giá, thu hút đầu tư và xây dựng phương án khai thác phù hợp.
Nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và thực thi pháp luật
Nghị định quy định tăng cường ứng dụng công nghệ trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng, trong đó các cơ quan chức năng sử dụng công nghệ dữ liệu để hỗ trợ giám sát, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.
Đồng thời, hoạt động quản lý đại diện và giám định sở hữu công nghiệp được phân cấp cho Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong việc cấp, thu hồi giấy chứng nhận và kiểm tra việc chấp hành pháp luật tại địa phương.
Đảm bảo nguồn lực cho quản lý nhà nước
Nghị định nêu rõ Nhà nước bảo đảm kinh phí và nguồn lực cho hoạt động quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ. Nguồn kinh phí hành chính thường xuyên được bố trí từ nguồn thu phí sở hữu công nghiệp để đầu tư cho hệ thống công nghệ thông tin, công cụ tra cứu và đào tạo nhân lực.
Việc triển khai Nghị định số 100/2026/NĐ-CP góp phần hoàn thiện môi trường pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy hoạt động khai thác tài sản trí tuệ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn hiện nay./.
