Sửa đổi Luật Đo lường: Cần bảo đảm tính khả thi từ thực tiễn triển khai

Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải đề nghị Tập đoàn Điện lực Việt Nam trao đổi, làm rõ một số nội dung về sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường như: cơ chế kiểm định phương tiện đo, tác động của việc chuyển từ cơ chế chỉ định sang cơ chế công bố năng lực đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn; những điều kiện kỹ thuật nào cần tiếp tục duy trì để bảo đảm chất lượng dịch vụ và quyền lợi người tiêu dùng; mức độ sẵn sàng về hạ tầng số hiện tại; các vấn đề về bảo mật dữ liệu kinh doanh khi kết nối với hệ thống quốc gia;

Thực tiễn phát hiện, xử lý sai lệch dữ liệu đo đếm, can thiệp phần mềm công tơ điện tử, hệ thống đo xa hoặc thiết bị đo đếm điện năng; các quy định chuyển tiếp đối với xu hướng đo lường mới như: cơ chế đo lường trong giao dịch xuyên biên giới, thương mại điện tử hay tiêu chuẩn đo lường đối với điện mặt trời mái nhà, điện gió, hệ thống lưu trữ năng lượng, trạm sạc xe điện, công tơ thông minh và thị trường điện cạnh tranh.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải.

Báo cáo tóm tắt việc thực hiện chính sách pháp luật về đo lường, đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho biết, EVN tổ chức công tác quản lý đo lường nội bộ theo mô hình phân cấp từ Tập đoàn đến các Tổng công ty/Công ty trực thuộc và đơn vị cơ sở. Về thực hiện quy định về chuẩn đo lường và phương tiện đo, EVN thực hiện việc thiết lập, quản lý và duy trì chuẩn đo lường, thiết bị kiểm định theo quy định. Các đơn vị thí nghiệm, kiểm định điện đã ban hành và áp dụng quy trình nội bộ về quản lý, duy trì, bảo quản và sử dụng chuẩn đo lường, thiết bị kiểm định.

Về thực tiễn triển khai chính sách đo lường, thực tế tại EVN còn tồn tại 5 vướng mắc cốt lõi: về mô hình tổ chức; áp lực nguồn lực, khối lượng công việc lớn, địa bàn phân tán; chu kỳ kiểm định, quy định cố định gây tốn kém tháo lắp, vận chuyển; thiết bị đặc thù, thiết bị chuyên dụng khó thử nghiệm, phê duyệt mẫu; chuyển đổi số, quy định hồ sơ, dữ liệu điện tử chưa hoàn thiện; hạ tầng số đo lường quốc gia thiếu lộ trình đồng bộ, dễ chồng chéo.

Đóng góp ý kiến sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường, về cơ chế quản lý kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm (sửa đổi Điều 25), đại diện EVN kiến nghị, hiện đang có nhiều thủ tục chồng lấn. Do đó, đề xuất hợp nhất thủ tục “đăng ký hoạt động cung cấp dịch vụ” (tự nguyện) và “chỉ định” (bắt buộc) thành một “Giấy phép hoạt động kiểm định/hiệu chuẩn/thử nghiệm” duy nhất, giúp cắt giảm thủ tục hành chính.

Về chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm có điều kiện", để giảm thời gian và chi phí gia nhập thị trường, EVN đề xuất cho phép doanh nghiệp hoạt động ngay sau khi tự cam kết đáp ứng điều kiện kỹ thuật. Cơ quan quản lý sẽ tiến hành hậu kiểm trong vòng 3–6 tháng và việc hậu kiểm được thực hiện dựa trên mức độ rủi ro của từng nhóm phương tiện đo (nhóm 1, nhóm 2). Nếu không đáp ứng sẽ bị thu hồi giấy phép hoặc thu hẹp phạm vi cấp phép.

Ngoài ra, Tập đoàn kiến nghị cần phân cấp, phân quyền thống nhất nhằm tránh tình trạng "nhiều cửa", đề xuất giao Sở Khoa học và Công nghệ địa phương làm đầu mối duy nhất trong việc tiếp nhận, đánh giá và cấp phép; cấp Trung ương tập trung ban hành tiêu chí, giám sát và thanh tra.

Về quy định chuyển đổi số hoạt động đo lường, EVN đề xuất chuẩn hóa và số hóa toàn bộ hồ sơ điện tử, cho phép tái sử dụng hồ sơ và áp dụng nguyên tắc "doanh nghiệp chỉ khai báo những nội dung khác với lần trước" để loại bỏ việc mô tả trùng lặp bằng bản giấy. Về bãi bỏ thủ tục và cắt giảm điều kiện kinh doanh, đề nghị bãi bỏ thủ tục chứng nhận chuẩn công tác, cải cách quy định về phê duyệt mẫu phương tiện đo nhóm 2 nhằm giảm thủ tục trùng lặp, tiết kiệm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Sau khi nghe Báo cáo tình hình thực hiện chính sách pháp luật về đo lường và kiến nghị, đề xuất của Tập đoàn, thành viên Đoàn công tác đề nghị EVN tiếp tục làm rõ một số vấn đề trọng tâm.

Các đại biểu tham dự buổi làm việc.

Trong khuôn khổ cuộc làm việc, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu làm rõ một số kiến nghị được nêu. Về chuyển đổi số, xây dựng nền tảng số và cơ sở dữ liệu dùng chung, Thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết, việc số hóa 32 triệu công tơ điện sẽ tạo ra "Big Data" giúp tối ưu hóa quản lý và minh bạch hóa hậu kiểm qua mã QR định danh suốt đời thiết bị. Về lộ trình thực thi, Thứ trưởng nhận định thời hạn 01/05/2027 để hoàn thành chuyển đổi số là thách thức lớn, cần lộ trình dài hơi để chuẩn bị về hạ tầng, nhân lực và nhận thức.

Với định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, Thứ trưởng nhấn mạnh, Bộ kiên định duy trì tiền kiểm đối với phương tiện đo nhóm 2 do tính chất rủi ro cao, không chuyển sang hậu kiểm có điều kiện để đảm bảo tính chính xác. Ngoài ra, Bộ sẽ nghiên cứu đưa vào luật các quy định mang tính "mở" để thích ứng với hạ tầng điện thông minh, năng lượng xanh và cơ chế đo đếm điện áp mái (bán ngược lại lưới điện).

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, Bộ sẽ tiếp thu các số liệu và kiến nghị thực tế từ EVN để hoàn thiện dự thảo Luật, đảm bảo tính khả thi và hài hòa lợi ích giữa nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định.

Phát biểu kết luận cuộc làm việc, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải ghi nhận các ý kiến trao đổi, thảo luận sâu sắc của EVN và đại biểu đã đưa ra. Đồng thời đánh giá cao nỗ lực của Tập đoàn trong việc tuân thủ, thực thi pháp luật về đo lường. 

Với những nội dung cụ thể của dự thảo Luật, Đoàn công tác ghi nhận một số vấn đề nổi cộm được nêu. Về quản lý kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm, cần có cơ chế tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho các đơn vị kiểm định nội bộ không có tư cách pháp nhân độc lập nhưng có đủ năng lực kỹ thuật.

Toàn cảnh buổi làm việc.

Về chuyển đổi số hoạt động đo lường, cần có lộ trình phù hợp, thí điểm trước với một số nhóm đối tượng; quy định rõ về bảo mật dữ liệu kinh doanh và phân định rõ trách nhiệm giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước trong quản lý, khai thác dữ liệu đo lường.

Về quản lý theo vòng đời phương tiện đo và chu kỳ kiểm định, Đoàn ghi nhận đề xuất có giá trị của Tập đoàn về áp dụng phương thức quản lý rủi ro, có thể xem xét điều chỉnh chu kỳ kiểm định đối với một số loại phương tiện đo điện tử có độ tin cậy cao, thay vì áp dụng cứng nhắc một chu kỳ cho tất cả các loại.

Về phân cấp kiểm tra và xã hội hóa hoạt động đo lường, cần có quy định rõ ràng về giới hạn phạm vi kiểm tra phù hợp năng lực thực tế của từng cấp; xây dựng cơ chế phù hợp để vừa thu hút nguồn lực xã hội, vừa bảo đảm chất lượng, tính độc lập và khách quan của hoạt động kiểm định.

Ngoài các vấn đề được trao đổi tại cuộc làm việc, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị Tập đoàn Điện lực Việt Nam tiếp tục tổng hợp các kiến nghị, đề xuất, bổ sung hoàn thiện Báo cáo gửi Thường trực Ủy ban trước ngày 15/6/2026 để làm cơ sở cho quá trình thẩm tra, hoàn thiện dự án Luật.